Fethiye Körfezi’nde deniz ekosisteminin korunması amacıyla kapsamlı bir çevre projesi başlatılıyor. Sıfır Atık Mavi Projesi kapsamında yaklaşık 600 hektarlık alanda biriken 16 milyon 268 bin 925 metreküp dip çamurunun temizlenmesi planlanıyor. Proje ile deniz tabanındaki ekolojik tahribatın azaltılması ve körfezin doğal yapısının yeniden güçlendirilmesi hedefleniyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında Fethiye Körfezi’nde dip çamuru temizliği ile Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri birlikte hayata geçirilecek. Projenin, Emine Erdoğan’ın himayesinde sürdürülen Sıfır Atık Mavi Projesi kapsamında denizlerin korunmasına yönelik önemli adımlardan biri olması bekleniyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum da projeye ilişkin yaptığı paylaşımda, Fethiye Körfezi’nde deniz ekosistemini tehdit eden milyonlarca metreküp dip çamurunun temizleneceğini ve teknelerin gelişigüzel çapa atmasının önüne geçileceğini belirtti.
Fethiye Körfezi’nde 16,2 milyon metreküp dip çamurunun temizlenmesine başlanacak
Fethiye Körfezi’nde yıllar içerisinde deniz tabanında biriken dip çamurunun temizlenmesi için kapsamlı bir çalışma yürütülecek. Proje kapsamında yaklaşık 600 hektarlık alanda bulunan 16 milyon 268 bin 925 metreküp dip çamurunun iki dip tarama gemisiyle çıkarılması planlanıyor.
Bazı bölgelerde yaklaşık 2,7 metre yüksekliğe ulaşan dip çamurunun, körfezin doğal yapısını ve deniz yaşamını olumsuz etkilediği belirtiliyor.
Çalışmaların tamamlanmasının ardından körfez genelinde ortalama 3,4 metrelik derinliğe ulaşılması hedefleniyor. Dipte biriken malzemenin uzaklaştırılmasıyla su sirkülasyonunun ve deniz ekosisteminin iyileştirilmesine katkı sağlanması amaçlanıyor.
Deniz çayırları için çapa kullanımına alternatif sistem
Fethiye Körfezi’ndeki çevre çalışmalarının bir diğer önemli ayağını ise Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemi oluşturuyor.
Deniz çayırları, deniz ekosistemlerinde önemli görevler üstlenen ve halk arasında zaman zaman “denizlerin ormanları” olarak nitelendirilen hassas yaşam alanları arasında bulunuyor. Teknelerin kontrolsüz şekilde demirlemesi ve çapa kullanması ise deniz tabanındaki bu alanlara zarar verebiliyor.
Bu nedenle geliştirilen mapa-şamandıra sistemiyle teknelerin deniz tabanına sabitlenen tonoz ve mapalara bağlanması sağlanıyor. Böylece teknelerin demir atarak deniz tabanına zarar vermesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Göcek ve Dalaman koylarında pilot uygulama başladı
Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi, 2024 yılında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından başlatıldı.
Projenin ilk uygulama alanı olarak Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi içerisindeki Göcek-Dalaman koyları belirlendi.
İlk aşamada Göcek’teki 17 koyda 896 deniz mapası ve 876 tonoz kuruldu. Sistem sayesinde toplam 856 tekneye bağlama hizmeti verilmesi planlandı.
Uygulamayla birlikte teknelerin koylarda gelişigüzel demirlemesinin önüne geçilirken, deniz trafiğinin daha düzenli hale getirilmesi ve koyların daha kontrollü kullanılması hedeflendi.
Teknelere dijital rezervasyon kolaylığı
Sistemin etkin şekilde kullanılabilmesi amacıyla TÜÇA iştiraki olarak Deniz Rehabilitasyonu İş Birliği ve Atık Yönetimi Anonim Şirketi (DERİA) hizmete alındı.
DERİA tarafından geliştirilen mobil sistem sayesinde tekne sahipleri, uygun mapa ve şamandıralar için dijital rezervasyon yapabiliyor. Böylece teknelerin uygun bağlama noktalarına yönlendirilmesi ve koylardaki yoğunluğun kontrol altında tutulması amaçlanıyor.
Uygulamayla birlikte koylarda konaklama süreleri de belirli kurallara bağlandı. Buna göre bir koyda en fazla 3 gün kalınabiliyor. Fethiye ve Dalaman koylarında toplam konaklama süresi ise 11 günle sınırlandırılıyor.
Deniz yüzeyi her gün temizleniyor
Koyların korunması yalnızca bağlama sistemleriyle sınırlı tutulmuyor. DERİA bünyesinde görev yapan ekipler, deniz yüzeyindeki kirliliğin azaltılması için düzenli temizlik ve denetim çalışmaları gerçekleştiriyor.
Göcek bölgesinde TÜÇA91 isimli deniz süpürgesi günlük devriyeler gerçekleştirirken, koylarda ortaya çıkan kirliliklere de müdahale ediliyor.
Sistemde ayrıca 14 palamar botu, 4 deniz denetim botu, 1 hizmet botu, 1 atık alım gemisi ve 1 deniz süpürgesi görev yapıyor.
Teknelerden kaynaklanan atıkların denize bırakılmasının önüne geçmek amacıyla atık alım gemisiyle deniz araçlarına atık toplama hizmeti de sunuluyor.
Bakan Kurum: Denizlerimizi gelecek nesillere ulaştırmak istiyoruz
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Fethiye Körfezi’ndeki çalışmalara ilişkin paylaşımında projenin kapsamına dikkat çekti.
Kurum, 16,2 milyon metreküp dip çamurunun temizleneceğini, deniz çayırlarının korunması için Mapa-Şamandıra Sisteminin kullanılacağını ve kontrolsüz tekne bağlamanın önüne geçilerek deniz trafiğinin düzenleneceğini açıkladı.
Bakanlığın çalışmalarıyla birlikte hedeflenen temel amaçlar arasında deniz tabanındaki tahribatın azaltılması, deniz çayırlarının korunması, atıkların kontrol altına alınması ve körfezdeki deniz ekosisteminin iyileştirilmesi bulunuyor.
Fethiye Körfezi’nin ekolojik yapısı yeniden güçlendirilecek
Projenin en önemli aşamalarından biri olan dip tarama çalışmasıyla körfezin tabanında uzun yıllar boyunca biriken çamurun uzaklaştırılması planlanıyor.
Dip çamurunun körfez tabanını önemli ölçüde kaplaması, su hareketleri ve deniz canlılarının yaşam alanları açısından çevresel sorunlara yol açabiliyor. Temizleme çalışmalarının tamamlanmasıyla körfezdeki doğal yaşam alanlarının desteklenmesi ve ekolojik dengenin güçlendirilmesi hedefleniyor.
Mapa-Şamandıra Sistemi ise teknelerin deniz tabanına çapa atmasını sınırlandırarak özellikle hassas deniz çayırlarının korunmasına katkı sağlayacak.
Bu iki uygulamanın birlikte yürütülmesiyle Fethiye Körfezi’nde yalnızca mevcut kirliliğin giderilmesi değil, gelecekte oluşabilecek çevresel baskıların da azaltılması amaçlanıyor.
Fethiye Körfezi’nde çevre koruma modeli genişletilecek
Göcek ve Dalaman koylarında uygulamaya alınan Mapa-Şamandıra sisteminin elde edilen sonuçlara göre farklı kıyı bölgelerinde de yaygınlaştırılması planlanıyor.
Dip çamuru temizliği, deniz yüzeyi temizliği, atık toplama hizmetleri, tekne bağlama sistemleri ve dijital rezervasyon uygulamasının birlikte yürütülmesiyle Fethiye Körfezi’nde daha kontrollü ve sürdürülebilir bir deniz kullanım modeli oluşturulması hedefleniyor.
